Suha Özkan, Hon. F AIA, Milliyet Mimarlık 42.Sayı - 2024
Bundan on ay önce, bir mimarımız tarafından kazanılan ilk uluslararası mimarlık yarışması olan Islamabad Camisi bağlamında o açık yarışmayı 1966 yılında kazanan Vedat Dalokay’ı anmıştık. 1993 yılında yeni özgürlüğüne kavuşmuş Özbekistan’ın Semerkant kenti dönüşü için 1500 kayıt 860 proje arasında ABD’den katılan yurttaşlarımız Faruk Yorgancıoğlu ve Kaya Arıkoğlu’nu 5 eş ödülden birini alması dışında, onca yıl sonra içimizden biri 2018 de Melike Altınışık, Seul Büyükşehir Belediyesinin Çıkardığı Robot ve Yapay Zeka Müzesi iki aşamalı, her mimara açık, uluslararası yarışmayı kazandı. Çok değişik bir programla içinde deney ve üretim de yapılabilecek RAIM (Robot ve Artificial Intelligence Museum) 20 Ağustos’ta Belediye Başkanı Sayın Oh Se-hoon tarafından açılmış olacak. Tam da bizdeki yapay zekâ söylemlerinin çok yaygınlaşıp yoğunlaştığı bir zamanda.
Bu yarışma ile mimarinin en üst düzeyinde ve çağcıl açıdan çok çekici bir konu üzerine yarışmak Altınışık için zor bir yolculuktu. Ama zorlanmadı. Benim Jüri Başkanı olduğum ve çok beğenilen İstanbul Çamlıca İletişim Kulesi projesi ve uygulamaları hız kazanmıştı. Ne yaratıcılığını sınırlaması ne de teknolojiden çekinmesi gerekiyordu. Britanya Mimarlar Birliğinin (RIBA) Dünyadaki 100 Kadın Mimar seçkisinde yer alan Altınışık otuzlu yaşlarının sonlarında tasarladığı iki başyapıtı yaratması olağanüstü bir başarıdır. Hele bizim neslin idolü Louis I. Kahn’ın ellili yaşlarında ilk ciddi yapılarını, öteki idolümüz Koca Sinan’ın Selimiye Camisi’ni seksenli yaşlarında tasarladığını düşünürsek. Önünde nice başarıya imzalar atacağı uzun yıllar var. Var olsun.
2018 de başlayıp 2019 da sonuçlanan, tüm Dünya mimarlarına açık iki aşamalı yarışmaya ilgi bütüyüktü 177 grup ilgi gösterdi. Sonunda 47 öneri sunuldu. Bu öneriler arasından beş proje ikinci aşamaya kaldı. Bu seçilmiş beş grup projelerini Jüriye Seul’ de sundular.
MAA’nın Birinci seçildiği İkinci tur değerlendirmesinde Bangkok’tan Ground Architects İkinci, Roma’dan kültür, sanat ve eğitim yapıları ile ünlenmiş TA RI Architects Üçüncü, Khapha Dördüncü ve Zangin Soo Architects Beşinci oldular. Değerlendirmeyi yapan jüri Kore’nin ve Seul Büyükşehir Belediyesi’nin uzman mimarları ve plancılarıydı.
Oysa bulduğum kaynaklarda hiç sözünü etmediği “inci tanesi” ile RAIM ’in ana imgesi çok benzerlik gösteriyor. Altınışık, soyut bir tanımlama ile küresel formun, yönlenmemiş ve akıcı olduğunu ve o nedenle herhangi bir katı geometrik biçimi seçmediğini belirtiyor. Elbette öyledir. Doğu okyanus kültürlerinde incinin yeri çok farklı, derin ve değerlidir. İnci, öncelikle mucizevi bir doğal oluşum, kusursuz bir doğal biçimdir. Bu formun yapay olarak tasarım yoluyla elde ederken Melike yapı bileşenlerinin ifade edilmesi yolunda, kabuğu yer yer tamamlamamış, esin kaynağı olan Platonik form (Küre) ile “kul yapısı” diyalogunu sürdürmüştür.
Özellikle Zaha Hadid’in kaybından sonra bürosunun eski ellerde yaratıcılıktan yoksun, “sağ olsaydı böyle yapardı” varsayımı ile yineleyici ve yer yer can sıkıntısı yaratan projelerini gördükçe üzülüyoruz. Hadid’le 2006 – 2013 yılları arasında çalışmış olan Altınışık onun çizgisinde her türlü özentiden arınmış bir biçimde üretmektedir. Son elli yılın Frank Gehry, Zaha Hadid gibi kendilerine özgü bir tasarım ve dışavurum dili yaratmış mimarlara öykünmek yersiz bir çabadan öteye gitmiyor. Hadid’in kendi bürosu bir tür biçim akrobasisi ile tasarlarken Altınışık Hadid’in temel eğitimi olan matematiğin verdiği soyutluk ve duruluk içinde bir bakıma Hadid’in mirasını sürdürmüyor, çok ileri götürüyor.
